Afyonkarahisar‘ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli ve Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köylerinin ortak kültürel mirası haline gelen, nesilden nesile aktarılan meşhur Al Fadimem türküsünün ardındaki yürek burkan gerçek hikaye, bilimsel bir proje ile gün yüzüne çıkarıldı. Uzun yıllardır dilden dile dolaşan bu hüzünlü sevda öyküsünün izleri, titiz bir çalışma ile günümüz teknolojisi ve akademik yöntemlerle birleştirilerek yeniden canlandırıldı.
‘Al Fadimem’ Türküsünün Kayıp Belleği Yeniden Canlanıyor
Türk Dili ve Edebiyatı alanında, TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde önemli bir çalışma gerçekleştirildi. Tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adlı proje, yalnızca bir türkünün ötesine geçerek, kültürel mirasın korunmasına yönelik değerli bir adım attı. Bu proje sayesinde, yıllardır kulaktan kulağa yayılan Al Fadimem türküsünün ilk sözleri ve gerçek yaşanmışlıkları, birinci elden kaynaklar aracılığıyla derlendi.
Halk Kültüründe Söz ve Anlam Değişimleri Araştırıldı
Bu kapsamlı araştırma, halk kültürünün en önemli taşıyıcılarından biri olan türkülerin zaman içinde geçirdiği söz ve anlam değişimlerini mercek altına aldı. Özellikle Al Fadimem türküsünün ana karakterleri olan Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabalar ve köy sakinleriyle yapılan derinlemesine görüşmeler, projenin temelini oluşturdu. Bu saha çalışmaları, türkünün orijinal melodisi ve sözlerinin günümüze ulaşan versiyonlarından ne gibi farklılıklar barındırdığını ortaya koydu.
Yoksulluk ve Yasak Aşkın Hikayesi Türküye Dönüştü
Yapılan görüşmelerin ışığında, türkünün kahramanları Efe Kadir ve Fadime’nin hikayesi şöyle şekillendi: Yetim ve yoksul olması nedeniyle evlilik imkanları kısıtlı olan Efe Kadir, sevdiği Fadime’yi kaçırmaya karar verir. Fadime de gönüllü olarak bu kaçışa ortak olur. Ancak o dönemin koşullarında, Fadime’nin resmi kayıtlarda yaşının küçük gösterilmesi, ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir’in tutuklanmasına neden olur. Efe Kadir cezaevindeyken, Fadime ailesi tarafından başka biriyle evlendirilir. Bu acı ayrılık ve Efe Kadir’in yaşadığı çaresizlik, onun cezaevinde yaktığı türkülerle dile gelir. İşte ‘Al Fadimem’ de bu duygusal çığlıklardan biridir.
40 Yıllık Ses Kaydı Tarihi Bir Kaynak Oldu
Projenin belki de en çarpıcı bulgusu, Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş bir kasetin gün yüzüne çıkarılması oldu. 1985 yılında, Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin isteği üzerine yapılan bu ses kaydı, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiğini ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireyleri tarafından özenle muhafaza edilen bu kayıt, Al Fadimem türküsünün ilk ve en doğru sözlerine ulaşmak için paha biçilmez bir birincil kaynak niteliği taşıdı. Saha çalışmaları ve bu tarihi ses kaydı sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı, daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtalar da derlenerek türkünün zaman içindeki değişimine dair somut kanıtlar sunuldu.
