Doğanın Saklı Hazinesi Ortaya Çıktı: Çameli Pelemiri Bilimsel Literatüre Kazandırıldı
Denizli’nin doğal güzellikleriyle ünlü Çameli ilçesinden sevindirici bir haber geldi. Emekli Fen Bilgisi Öğretmeni Rıfat Özdemir’in doğa yürüyüşleri sırasında keşfettiği ve dikkatini çeken sıra dışı bitki, yapılan titiz bilimsel çalışmalar sonucunda yeni bir tür olarak tanımlandı. Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibinin yürüttüğü detaylı incelemeler neticesinde, bu bitkiye uluslararası literatürde ‘Cephalaria cameliensis’, yerel adıyla ise ‘Çameli pelemiri’ ismi verildi. Bu keşif, Türkiye’nin zengin biyoçeşitliliğine önemli bir katkı sağlarken, doğa ve bilim arasındaki güçlü bağı da gözler önüne seriyor.
Keşif Süreci ve Bilimsel Tanımlama
Türkiye florası, bilim insanlarının arazi ve laboratuvar ortamında gerçekleştirdiği özverili çalışmalarla her geçen gün yeni türlerle zenginleşiyor. Bu değerli keşiflerden sonuncusu, Denizli’nin Çameli ilçesinde gerçekleşti. Yaklaşık iki yıldır süren Biyoçeşitlilik Envanteri çalışmaları kapsamında fark edilen bitki, yapılan kapsamlı morfolojik ve moleküler analizler sonucunda mevcut türlerden belirgin şekilde ayrıldığı tespit edildi.
Keşif sürecini aktaran Prof. Dr. Hasan Yıldırım, ilk adımın emekli öğretmen Rıfat Özdemir’in doğa gözlemleriyle atıldığını belirtti. Ardından Akdeniz Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ramazan Süleyman Göktürk ile birlikte yapılan morfolojik incelemeler, bitkinin farklı bir türe ait olduğunu gösterdi. Türün yakın akrabalarından ayrıldığı noktaların moleküler düzeyde netleştirilmesi ise Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi’nden Doç. Dr. Ergun Kaya tarafından gerçekleştirildi. Bu titiz çalışmaların ardından bitkinin bilim dünyası için tamamen yeni olduğu kanıtlandı ve uluslararası saygın taksonomi dergilerinden Phytotaxa‘da yayımlanarak küresel literatürdeki yerini aldı. Bu süreç, bilimsel iş birliğinin ve yerel duyarlılığın önemini vurguluyor.
‘Çameli Pelemiri’nin Özellikleri ve Koruma Durumu
Yapılan araştırmalar, Çameli pelemiri‘nin (Cephalaria cameliensis) yalnızca Denizli-Çameli ve Muğla-Fethiye arasındaki dar bir coğrafyada, 1350-1850 metre yüksekliklerde yayılış gösterdiğini ortaya koydu. Bitkinin genel görünümü, yaprak yapısı ve çiçek özellikleri, daha önce bilinen Cephalaria saldaensis, Cephalaria dirmilensis ve Cephalaria lycica gibi yakın türlerden belirgin farklılıklar taşıyor. Moleküler analizler de bu ayrımı güçlü bir şekilde destekleyerek, türün bağımsız bir takson olduğunu doğruladı.
Ancak, bu eşsiz türün geleceği için önemli bir tehdit bulunuyor. Yaşam alanının oldukça sınırlı olması ve bölgede gözlenen yoğun otlatma baskısı nedeniyle, Prof. Dr. Yıldırım ve ekibi, Cephalaria cameliensis’in Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) kriterlerine göre ‘Tehlikede (EN)’ kategorisinde değerlendirilmesini öneriyor. Bu durum, biyolojik çeşitliliğin korunması adına acil önlemlerin alınması gerektiğini gösteriyor.
Türkiye’nin Bitki Çeşitliliğindeki Rolü
Cephalaria cinsi, dünya genelinde yaklaşık 100 tür ile temsil ediliyor ve Akdeniz Havzası’ndan Orta Asya’ya kadar geniş bir coğrafyaya yayılmış durumda. Türkiye ise bu cins için küresel bir çeşitlenme merkezi olarak öne çıkıyor. Yapılan son çalışmalarla birlikte Türkiye’de en az 47 Cephalaria türünün varlığı kesinleşmiş olup, bu türlerin neredeyse yarısı endemik (sadece belirli bir bölgede bulunan) niteliğinde. Son tanımlanan Çameli pelemiri (Cephalaria cameliensis) ve Cephalaria dumanii türlerinin eklenmesiyle, Türkiye’deki toplam Cephalaria tür sayısı 49’a yükseldi. Böylece, ülkemizdeki endemik Cephalaria türlerinin sayısı da 25’e ulaştı. Bu artış, Anadolu’nun biyoçeşitlilik açısından taşıdığı küresel önemi ve yüksek endemizm oranını bir kez daha kanıtlıyor.
Yerel İş Birliği ve Geleceğe Bakış
Prof. Dr. Yıldırım, keşif sürecinde verdikleri desteklerden dolayı Çameli Belediyesine ve Belediye Başkanı Cengiz Arslan’a teşekkürlerini iletti. İlçenin doğasını koruma konusundaki hassasiyetini ve misafirperver insanlarının katkısını vurgulayan Yıldırım, bu tür keşiflerin Anadolu’nun eşsiz ekolojik mirasını ortaya çıkardığını belirtti. Doğanın saklı güzelliklerini gün yüzüne çıkaran bu tür bilimsel çalışmaların artması, Türkiye’nin henüz keşfedilmeyi bekleyen zengin biyoçeşitliliğini gözler önüne sermeye devam edecek.
