E-ticaretin Gizli Maliyeti: İade Ekonomisi Üretim Maliyetini Aşıyor
Teknolojinin sunduğu kolaylıklarla birlikte hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelen e-ticaret, beraberinde önemli bir sorunu da gün yüzüne çıkarıyor: İade ekonomisi. Tüketiciler için ‘tek tıkla iade’ konforu sunan bu sistem, aslında hem şirketler hem de gezegenimiz için devasa bir lojistik operasyon ve ciddi maliyetler anlamına geliyor. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, hızla büyüyen bu iade ekonomisinin hem finansal hem de çevresel etkilerini mercek altına aldı.
Tersine Lojistiğin Yükselen Maliyeti
Dr. Pala’nın dikkat çektiği önemli bir nokta, birçok durumda bir ürünün iade sürecinin, o ürünün tek birim üretim maliyetinden bile daha yüksek bir operasyonel yük oluşturabilmesi. Bu durum, bazı işletmeleri iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etme yoluna itebiliyor. Çevrim içi alışverişin yaygınlaşmasıyla birlikte, tüketicinin iade hakkını kolayca kullanabilmesi, lojistik sektörü için karmaşık bir denklem yaratıyor. Özellikle giyim sektöründeki yüksek iade oranları, ‘tersine lojistik’ kavramını daha da önemli hale getiriyor.
Masum görünen bir iade işleminin, ürünün üretim maliyetini aşan operasyonel zorluklar ve önemli bir karbon ayak izi bırakması, bu süreçlerin sürdürülebilirlik açısından acilen yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Dr. Pala, bu kritik konuya dikkat çekerek, iade süreçlerinin en etkin şekilde yönetilmesi gerektiği konusunda uyarıyor.
Tek Bir İadenin Arkasındaki Lojistik Yük
Bir ürünün müşteriden alınıp tekrar depoya dönmesi, basit bir işlem gibi görünse de aslında birden çok adımı içeren kapsamlı bir süreci başlatıyor. Toplama, taşıma, titiz bir kalite kontrol, yeniden paketleme ve stoklama gibi aşamalar, bu sürecin temelini oluşturuyor. Dr. Pala, bu katmanlı sürecin maliyetini şu sözlerle özetliyor: “Örneğin bir kazağın üretim aşaması, ölçek ekonomileri sayesinde genellikle daha düşük maliyetlidir. Ancak iade edilen bir ürün için gerçekleştirilen adımlar, tekil olarak bakıldığında çok daha yüksek maliyetli hale gelebiliyor.” Bu maliyet baskısı, bazı firmaların iade edilen ürünleri tekrar elden çıkarmak yerine bertaraf etmesini daha ekonomik bulmasına neden oluyor.
Görünmeyen Çevresel Yük: Karbon Ayak İzi
Tüketicilerin en sık karşılaştığı iade nedenlerinden biri olan beden uyuşmazlığı, kontrolsüz bir şekilde yönetildiğinde ciddi çevresel sorunlara yol açabiliyor. Dr. Pala, tüketicinin “uymazsa geri gönderirim” rahatlığının arkasında yatan ve çoğu zaman gözden kaçan karbon ayak izini vurguluyor. Bir ürünün kargo ile toplanma merkezlerine, oradan ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınması, yeniden paketlenmesi ve tekrar stoğa alınması gibi süreçler, önemli miktarda enerji tüketimine ve dolayısıyla karbon emisyonuna neden oluyor. Özellikle moda perakendeciliğinde, bir ürünün iade süreci boyunca ortaya çıkan karbon salımı, ilk sevkiyat sırasındaki emisyonu aşabiliyor. Bu durum, sektörde büyük bir ekolojik yük oluşturuyor. Tüketicinin sıradan bir işlem olarak gördüğü bu iadeler, aslında ciddi bir çevresel maliyet yaratıyor ve bu da iade süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden ele alınmasını zorunlu kılıyor.
Çözüm Stratejik İyileştirmede Yatıyor
Dr. Pala, bu karmaşık sorunun çözümünün stratejik iyileştirmelerden geçtiğini vurguluyor. Tersine lojistik süreçlerinin dikkatli ve etkin bir şekilde planlanıp uygulanmasıyla risklerin en aza indirilebileceğini belirtiyor. Taşıma planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımlar, bu süreçleri daha sürdürülebilir hale getirebilir. Doğru yönetilen bir tersine lojistik sistemi, hem operasyonel verimliliği artırır hem de şirketlerin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmasına katkı sağlar.
